مقدمه
آندوسکوپی روشی پزشکی برای مشاهده و بررسی درون بافت مری، معده، اثنی عشر و بخش بالایی روده باریک است که با استفاده اندوسکوپ انجام می پذیرد . رایجترین نوع آندوسکوپی ، آندوسکوپی فوقانی است.این روش برای تشخیص، نمونهبرداری و حتی درمان بیماریها در اندامهایی مانند معده، روده، ریه، کبد و رحم بهکار میرود. اندوسکوپی در اغلب موارد با بیحسی یا بیهوشی انجام شده و عوارض آن خفیف و موقتی است. این روش نقشی حیاتی در تشخیص زودهنگام سرطانها، رفع انسدادها و درمان خونریزیها دارد.
آندوسکوپ
آندوسکوپ یک لوله باریک و انعطافپذیر است که به کمک دوربین واقع در سر لوله برای مشاهده اندام داخلی مانند معده وروده بکار می رود. علاوه بر آن از طریق هسته مرکزی این لوله و به کمک ابزار های جنبی میتوان از بافتها نمونه برداری و یا به کارهای درمانی مانند برداشتن پولیپ ها اقدام نمود.
پزشکان از آندوسکوپی برای شناسایی و بررسی بیماریها استفاده میکنندو با نمونه برداری از بافتهای مشکوک و ارسال بیوپسی آنها به آزمایشگاه به شناخت دقیقتر ی از بافتهایی که احتمال هر نوع ضایعه در آنها باشد ، می رسند.
آندوسکوپ در موارد زیر به پزشکان کمک میکنند که:
- کنترل زخمها و خونریزی ها
- تزریق دارو
- تخلیه مایع
- برداشتن بافت آسیبدیده یا تومورها
- قرار دادن استنت در مجاری (استنت لولههای کوچک برای باز نگهداشتن اندام مسدود یا آسیبدیده)
- جراحی
آندوسکوپی فوقانی
ازوفاگوگاسترودئودنوسکوپی (Esophago-gastro-duodenoscopy) یا آندوسکوپی فوقانی روشی است که در آن اسکوپ از طریق دهان وارد میشود تا مری، معده، اثنی عشر و بخش بالایی روده باریک را بررسی کند. درمراحل آندوسکوپی فوقانی در صورت تشخیص پزشک نسبت به تهیه بیوپسی به ابزارهای مخصوصی اقدام می گردد. بیوپسی به تشخیص بافتهای خوش خیم و بدخیم (سرطانی) کمک میکند.
گاستروسکوپی با مشاهده علائم گوارشی زیر و بنابر تشخیص پزشک صورت می پذیرد :
- سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ (نیاز به کولونوسکوپی منظم از سن ۴۰ سالگی)
- حالت تهوع و استفراغ بدون علت مشخص
- مشکل در بلع
- وجود خون در مدفوع و ادرار
- کاهش وزن بیدلیل
- سوزش سردل (ریفلاکس)
- درد قفسه سینه که مربوط به قلب نیست
- استفراغ خونی
- کمخونی
- سوءهاضمه عملکردی بدون علت مشخص
- اسهال مکرر یا تغییر در عادات رودهای بهمدت بیش از سه هفته
- سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ (نیاز به کولونوسکوپی منظم از سن ۴۰ سالگی)
همچنین ممکن است از آندوسکوپی فوقانی برای آزمایش سیتولوژی (سلولی) استفاده کرد که در آن یک برس کوچک از کانال آندوسکوپ عبور داده میشود تا سلولها را برای تجزیه و تحلیل جمع آوری کند. آندوسکوپی فوقانی اغلب اوقات با بیهوشی انجام میشود تا بیمار راحت باشد.
راهبرد آندوسکوپی در تشخیص سرطان
آندوسکوپی فوقانی روشی مناسب برای تشخیص سرطان معده، است. پزشک به کمک آندوسکوپ دیواره معده و مری را معاینه می کند تا نقاط مشکوک را پیدا کند. قابل ذکر است که با توجه به دشواری تشخیص ضایعات سرطانی در مراحل اولیه ، در طول گاستروسکوپی از بافت معده یا مری بیوپسی تهیه می شود. این نمونه برای بررسی وجود سلولهای سرطانی به آزمایشگاه ارسال میشود تابرای تشخیص زودهنگام و درمان بیمار بکار رود.
آندوسکوپی برای تشخیص
مشکلات شایع گوارشی عمدهترین بیماریهایی هستند که توسط آندوسکوپی مورد بررسی قرار میگیرند. در ادامه این بیماریها را بررسی خواهیم کرد:
| انواع بیماریهای گوارشی | توضیحات |
| بیماریهای التهابی روده | بیماری های التهابی روده (IBD) (التهاب دستگاه گوارش ) شامل بیماری کولیت اولسراتیو و بیماری کرون. |
| زخم معده | زخم معده (دراثر عفونت با باکتری معده) |
| پانکراتیت | پانکراتیت ( التهاب پانکراس یا همان لوزالمعده با علائمی همچون اسهال، استفراغ، تب، تورم شکم و ضربان قلب بالا) |
| بیماری رفلاکس معده به مری | رفلاکس معده (بازگشت محتویات و اسید معده به مری) |
| فتق هیاتال | در افراد مبتلا به فتق هیاتال (با علائمی همچون سوزش سر دل و مشکل در آروغ زدن ) |
| سرطان دستگاه گوارش | تشخیص سرطان دستگاه گوارش |
مراحل آندوسکوپی
در بیشتر آندوسکوپیها به شما دارویی داده میشود که شما را آرام و خوابآلود میکند، طوریکه در طول آزمایش چیزی حس نمیکنید. بعضی افراد هم فقط با بیحسی موضعی و کمی آرامبخش آندوسکوپی را انجام میدهند. وقتی کاملاً آرام یا خواب هستید، پزشک با دقت لولهی مخصوص آندوسکوپی را وارد بدن میکند تا به ناحیه مورد نظر برسد. سپس تصاویر اندامها را روی مانیتور میبیند و اگر لازم باشد، نمونهبرداری یا درمان انجام میدهد.
آندوسکوپی معده چگونه انجام میشود؟
آندوسکوپی معده یک روش سرپایی است که در شرایط نرمال حدود 20 دقیقه طول می کشد، وبلافاصله بعد از انجام آن میتوانید به خانه بروید. مراحل آندوسکوپی به شرح زیر است:
- پذیرش و آماده سازی بیمار
- بیهوشی
- یک محافظ دهان برای محافظت از دندانهای شما وارد میکند.
- آندوسکوپ را از طریق دهان و به سمت مری، معده و دوازدهه هدایت میکند.
- هوا را از طریق آندوسکوپ به معده و اثنی عشر پمپ میکند تا دید اعضا را آسانتر کند.
- تصاویر را از آندوسکوپ بر روی مانیتور ویدیویی در حین جستجوی مشکلات یا انجام درمان مشاهده میکند.
- در صورت لزوم، قطعات کوچک بافت را برای بیوپسی (معاینه در آزمایشگاه) برمیدارد.
- در صورت نیاز درمان را انجام میدهد.
آمادگی برای آندوسکوپی :
هفت روز قبل از انجام اندوسکوپی مصرف آهن، آسپرین، فرآوردههای حاوی آسپرین را قطع کنید (اما در مورد داروهای خود حتماً با پزشک مشورت کنید). پنج روز قبل از آزمایش مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن (Motrin, Advil)، ناپروکسن (Naprosyn)، سلبرکس (Celebrex) و… را متوقف کنید. قبل از انجام آزمایش آندوسکوپی، باید رژیم غذایی خاصی را رعایت کنید. یک روز قبل از انجام آندوسکوپی، فقط غذاهای سبک بخورید و در روز انجام آندوسکوپی حداقل ۸ ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورید یا نیاشامید. تنها میتوانید ۴ ساعت قبل از انجام، داروهای ضروری خود را با مقدار بسیار کم آب مصرف کنید (از خوردن آنتیاسید یا داروهایی مانند sucrafate خودداری کنید). همچنین لباس راحت و آزاد بپوشید، میتوانید زیر گان بیمارستانی، لباس آستین کوتاه بپوشید .
جواب اندوسکوپی :
نتیجه آندوسکوپی غالبا موارد زیر را بیان می کند:
-سلول سرطانی وجود ندارد، یعنی وضعیت خوشخیم است و ممکن است فقط نیاز به دارو یا پیگیری داشته باشید.
– سلول سرطانی مشاهده شود. پس از اخذ بیوپسی از بافت مشکوک و بررسی پاتولوژی نظر به نوع و مرحله آن را بررسی کرده و درمانهایی مثل جراحی یا شیمیدرمانی پیشنهاد میدهد.
– التهاب یا عفونت دیده میشود (مشکلاتی مانند گاستریت یا عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری ) که با دارو درمان میشود.
– در مواردی نیز پزشک ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند تصویربرداری یا آزمایش خون را برای بررسی بیشتر تجویز کند.
نتیجه آندوسکوپی معده همان روز توسط پزشک به بیمار ارائه می گردد . در صورت نمونهبرداری یا برداشتن پولیپ، ممکن است چند روز یا بیشتر زمان لازم باشد تا نتایج پاتولوژی (مثلاً وجود سرطان یا آدنوما) مشخص شود.
عوارض آندوسکوپی
بیشتر عوارض بعد از آندوسکوپی ظرف دو روز برطرف میشوند و بسته به نوع آندوسکوپی و محل ورود دستگاه متفاوتاند. پزشک راهکارهایی برای کاهش ناراحتی پیشنهاد میدهد و در صورت نیاز داروی مسکن تجویز میکند. برخی از عوارض آندوسکوپی عبارت است از:
- خونریزی
- عفونت: بیشتر عفونتها جزئی هستند و با آنتیبیوتیک قابل درمان هستند. در صورتی که در معرض خطر بالاتر عفونت هستید، ممکن است پزشک قبل از عمل برای شما آنتیبیوتیکهای پیشگیرانه تجویز کند.
- پارگی دستگاه گوارش: پارگی مری یا قسمت دیگری از دستگاه گوارش فوقانی ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان و گاهی اوقات جراحی برای ترمیم آن داشته باشد. خطر این عارضه بسیار کم است به طوری که تقریباً در ۱ مورد از هر ۲۵۰۰ تا ۱۱ هزار آندوسکوپی فوقانی تشخیصی رخ میدهد.
- نفخ برای مدت کوتاهی بعد از انجام عمل
- بی حس شدن گلو یا مقعد برای چند ساعت به دلیل استفاده از بی حس کننده موضعی
- درد مداوم در ناحیه آندوسکوپی
آیا آندوسکوپی خطرناک است؟
آندوسکوپی معمولاً بیخطر است، اما گاهی عوارضی مانند پارگی (خطر این عارضه بسیار کم است به طوری که تقریباً در ۱ مورد از هر ۲۵۰۰ تا ۱۱ هزار آندوسکوپی فوقانی تشخیصی رخ میدهد)یا عفونت ایجاد میشود.
در صورت مشاهده علائم زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- علائم عفونت مانند تب یا لرز. اگر بریدگی داشتید، قرمزی یا تورم در محل برش را بررسی کنید
- مدفوع سیاه و قیریرنگ.
- درد شدید یا خونریزی در محل برش.
- سرفهی مداوم یا سرفهی خونی.
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس.
- استفراغ خونی.
- درد قفسه سینه.
ریکاوری بعد از آندوسکوپی معده
بعد از انجام آندوسکوپی، تیم درمانی در فضای ریکاوری کلنیک علائم حیاتی را بررسی میکند. ممکن است به دلیل تاثیر داروها کمی گیج یا خوابآلود باشید. بهتر است بقیه روز را استراحت کنید و از انجام کارهای سنگین یا رانندگی بشدت پرهیز کنید. پزشک هم به شما توضیح میدهد که در دوران بهبودی، بسته به نوع آندوسکوپیای که انجام دادهاید، چه مراقبتهایی لازم است.
غذاهای مناسب پس از آندوسکوپی:
بعد از آندوسکوپی، ابتدا مایعات بنوشید و سپس به سراغ غذاهای نرم بروید. غذاهای مناسب برای تغذیه پس از آندوسکوپی عبارتند از:
- مایعات گرم و سرد
- میوهها و سبزیجات نرم یا پخته
- غلات نرم
- محصولات لبنی همچون ماست، بستنی و پودینگ.
تا چند روز پس از آندوسکوپی از غذاهای تند، اسیدی، سفت یا پرفیبر پرهیز کنید.
| پزشک تاییدکننده: دکتر بهزاد جدیری | نویسنده: ضیا سجادی |
| بروزرسانی:24/01/1405 | زمان مطالعه 3 دقیقه |